1. Doelstelling: Ontwikkelen van een gebruiksvriendelijk en toegankelijk online panel waarmee jaarlijks doelgroeponderzoek kan worden uitgevoerd onder Nederlandse senioren. Het doel is hun meningen en behoeften structureel zichtbaar te maken binnen wetenschappelijk onderzoek, beleidsvorming en maatschappelijke discussies.
2. Opdrachtgever: Universiteit van Tilburg/ Tranzo, Leerstoel Ouderenbeleid.
3. In samenwerking met: Pro Aging, NetQ en prof. dr. René Schalk.
4. Resultaat: Meerjarig opinie- en behoefteonderzoek met de Senioren Barometer onder meer dan 2.500 senioren.
5. Bijzonderheden: Na het eerste jaar werd het onderzoeksteam uitgebreid met meerdere onderzoekers, die aanvullende (sub)thema’sinbrachten. Daarnaast zijn diverse deelstudies uitgevoerd met het panel.
6. Projectsamenvatting: Het project had als doel een structureel online panel op te zetten waarmee jaarlijks de Nationale Senioren Barometer kon worden uitgevoerd. Na een succesvolle lancering is gedurende vijf opeenvolgende jaren een meting uitgevoerd.
Het platform en de vragenlijsten zijn specifiek ontworpen voor minder digitaal vaardige deelnemers, wat leidde tot een hoge toegankelijkheid en een verhoogde respons. Daarmee vormt de Senioren Barometer een duurzaam en bewezen instrument voor inclusieve dataverzameling onder ouderen.
Resultaten
- Toegankelijkheid en participatie: Meer dan 2.500 senioren namen deel aan de eerste uitvoering van de Nationale Senioren Barometer via het online platform. Opvallend is dat 85% van de deelnemers aangaf normaal gesproken niet deel te nemen aan online onderzoeken, wat laat zien dat een toegankelijke en zorgvuldig ontworpen digitale aanpak ook minder digitaal vaardige doelgroepen kan bereiken.
- Kwaliteit van de data: De Senioren Barometer leverde gestructureerde en thematisch rijke inzichten op over onderwerpen als gezondheid, wonen, welzijn, (media)consumptie, sport en sociale participatie. Dankzij automatische rapportages konden trends en inzichten direct beschikbaar worden gesteld aan onderzoekers, beleidsmakers en maatschappelijke organisaties.
- Maatschappelijke impact: De resultaten van het onderzoek zijn actief benut door overheden, zorginstellingen en belangenorganisaties om beleid en initiatieven beter af te stemmen op de behoeften en leefwereld van senioren. Daarmee kreeg de stem van ouderen een zichtbare en structurele plek in maatschappelijke en beleidsmatige discussies.
Aanbevelingen voor de toekomst
- Uitbreiding van het bereik: Vergroot de zichtbaarheid van de Senioren Barometer om specifieke doelgroepen beter te bereiken, zoals laagopgeleide senioren, migrantenouderen en ouderen in rurale gebieden.
- Verrijking van functionaliteiten: Introduceer interactieve functies, zoals datavisualisaties voor deelnemers, zodat zij zelf inzicht krijgen in de resultaten. Voeg daarnaast een feedbackfunctie toe waarmee deelnemers kunnen reageren op vragenlijsten en thema’s.
- Periodieke optimalisatie: Voer jaarlijkse evaluaties uit van thema’s en vragenlijsten om blijvend aan te sluiten bij actuele ontwikkelingen en vraagstukken binnen de doelgroep.
- Verbetering van technische ondersteuning: Breid telefonische en persoonlijke ondersteuning verder uit om vragen en technische problemen snel en laagdrempelig te kunnen oplossen.
Conclusie
De Nationale Senioren Barometer heeft haar doelstellingen overtuigend gerealiseerd. Het online panel maakte het mogelijk op grote schaal en op een inclusieve manier de meningen en behoeften van senioren te verzamelen en te benutten voor wetenschappelijk onderzoek, beleidsvorming en maatschappelijke dialoog.
De toegankelijke opzet en gebruiksvriendelijke vormgeving zorgden ervoor dat ook senioren die normaal gesproken niet deelnemen aan online onderzoek, actief meededen. Daarmee laat dit project zien dat digitale dataverzameling, mits zorgvuldig ingericht, kan bijdragen aan inclusie, representativiteit en maatschappelijke impact.
Wetenschappelijke Publicaties
De Senioren Barometer is regelmatig aangehaald in landelijke media, waaronder Trouw, de Volkskrant, Zorg+Welzijn en PlusMagazine, en is daarnaast gebruikt als academische databron binnen onderzoek naar geriatrie, gezondheidszorg, sociale gerontologie en kwaliteit van leven. Enkele voorbeelden van wetenschappelijke publicaties zijn:
- Schipper, L., Luijkx, K. G., Meijboom, B. R., Schalk, R., & Schols, J. M. G. A. (2015). Access to long-term care: Perceptions and experiences of older Dutch people. Quality in Ageing and Older Adults, 16(2), 83–93.
- Gobbens, R. J. J., & van Assen, M. A. L. M. (2017). Associations between multidimensional frailty and quality of life among Dutch older people. Archives of Gerontology and Geriatrics, 73, 69–76.
- Gobbens, R. J. J. (2016). Explaining frailty by lifestyle. Archives of Gerontology and Geriatrics, 66, 49–53.
- Gobbens, R. J. J., van Assen, M. A. L. M., & Schalk, M. J. D. (2016). Psychometric properties of the Dutch WHOQOL-OLD. Health and Quality of Life Outcomes, 14, 103.
- Gobbens, R. J. J., van Assen, M. A. L. M., Luijkx, K. G., & Schols, J. M. G. A. (2019). Comparing SF-12, WHOQOL-BREF and WHOQOL-OLD in older people. Clinical Interventions in Aging, 14, 191–199.
- Gobbens, R. J. J., van Assen, M. A. L. M., Luijkx, K. G., & Schols, J. M. G. A. (2019). Environmental factors and frailty and disability in older people. Archives of Gerontology and Geriatrics, 82, 99–104.
- Maas, J., Verheij, R. A., Groenewegen, P. P., de Vries, S., & Spreeuwenberg, P. (2019). Associations between secret-keeping and quality of life among older people. The International Journal of Aging and Human Development, 88(3), 262–283.
Meer voorbeelden domein: kennisdeling en maatschappelijke dialoog